Είχαν δίκιο, τελικά, οι
ευρωσκεπτικιστές; Το όνειρο των ιδρυτών της, για μια ενωμένη Ευρώπη -
εμπνευσμένο κυρίως από φόβους για την αποφυγή ενός ευρωπαϊκού πολέμου, και
στηριγμένο στην ιδεαλιστική άποψη ότι τα εθνικά κράτη είχαν ξεπεραστεί και θα
έδιναν τη θέση τους σε ενωμένους, αλληλέγγυους Ευρωπαίους πολίτες – είναι ένα ουτοπικό
αδιέξοδο;
Φαινομενικά, η σημερινή κρίση της Ευρώπης, η οποία κάποιοι προβλέπουν ότι θα διαλύσει την Ευρωπαϊκή Ένωση, είναι χρηματοπιστωτική. Οι αρχιτέκτονες του ευρώ, ισχυρίζονται ότι η ιδέα τους για ένα κοινό νόμισμα ήταν σωστή, αλλά η «εφαρμογή» της ήταν ελαττωματική, επειδή επέτρεψε στις πιο αδύναμες οικονομικά χώρες να δανείζονται εύκολα και υπερβολικά.
Στα θεμέλιά της όμως, η κρίση είναι πολιτική. Όταν κυρίαρχα κράτη έχουν το δικό τους εθνικό νόμισμα, οι κυβερνήσεις έχουν τη δυνατότητα να ασκούν την εθνική οικονομική πολιτική σύμφωνα με το κατά περίπτωση συμφέρον των πολιτών και της χώρας. Η συμμετοχή τους σε μία οικονομική ένωση, πολύ δε περισσότερο σε μία νομισματική τα στερεί αυτό το δικαίωμα.
Από την στιγμή που η ΕΕ δεν αποτελεί εθνικό κράτος, λειτουργεί δε απλά ως οικονομική και νομισματική ένωση δεν υπάρχει «ευρωπαϊκός λαός» για να συνδράμει την ΕΕ στις δύσκολες στιγμές της. Οι οικονομικές ανισότητες μεταξύ βορρά και νότου, σε συνδυασμό με την οικονομική κρίση έχουν εξαφανίσει την αρχή της αλληλεγγύης, βασικό συστατικό μιας ένωσης κρατών.
Αντί για έκφραση αλληλεγγύης, οι ηγέτες του πλούσιου βορρά ηθικολογούν, επισημαίνοντας ότι τα όποια προβλήματα της νότιας Ευρώπης είναι αποτέλεσμα της τεμπελιάς των λαών της, ή της διεφθαρμένης φύσης, των πολιτικών της. Έτσι διακινδυνεύουν την υπόσταση της Ευρώπης, με υπαρκτούς τους εθνικιστικούς κινδύνους, για την αποτροπή των οποίων δημιουργήθηκε η ΕΕ.
Η Ευρώπη οφείλει να επιδιορθωθεί τόσο πολιτικά
όσο και οικονομικά. Είναι εμφανές, ότι η ΕΕ υποφέρει σήμερα από «δημοκρατικό
έλλειμμα». Το πρόβλημα είναι, ότι η δημοκρατία συνήθως αναπτύσσεται μέσα σε εθνικά κράτη, όπου οι πολίτες τους έχουν
την αίσθηση ότι ανήκουν σε μία εθνότητα και είναι δύσκολο, η αίσθηση αυτή, να
μεταφερθεί αντίστοιχα σε ένωση κρατών.
Είναι αυτό δυνατόν σε μια υπερεθνική οντότητα όπως η ΕΕ; Αν η απάντηση είναι όχι, ίσως είναι προτιμότερο να επιστρέψουμε στην «εθνική κυριαρχία» του κάθε ευρωπαϊκού κράτους μέλους, να εγκαταλείψουμε το κοινό νόμισμα και να ξεχάσουμε ένα όνειρο που απειλεί να γίνει τελικά εφιάλτης. Έτσι όμως θα δικαιώσουμε πλήρως και όλους τους εθνικιστές της Ευρώπης.
Η διάλυση της ΕΕ αν ήταν δυνατή, θα είχε ένα τεράστιο κόστος. Η
εγκατάλειψη του ευρώ, θα τραυμάτιζε το
τραπεζικό σύστημα της Ευρώπης, με συνέπειες και για τον πλούσιο βορρά, αλλά και τον προβληματικό νότο. Αν η ανάκαμψη των κρατών είναι δύσκολη εντός της ευρωζώνης,
σκεφτείτε πως θα ήταν να αποπληρώσουν τα χρέη τους σε υποτιμημένο εθνικό νόμισμα.
Υπάρχουν όμως και οι πολιτικές επιπτώσεις. Με τη διάλυση, θα υπήρχε μεγάλος κίνδυνος να χαθούν εντελώς τα κέρδη που έχει καταφέρει η ΕΕ, ιδίως στο ζήτημα της θέσης της ίδιας της Ευρώπης στον κόσμο. Σε εθνική απομόνωση, οι ευρωπαϊκές χώρες θα είχαν περιορισμένη παγκόσμια σημασία. Ενώ, ως ένωση κρατών, η Ευρώπη είναι σήμερα παγκόσμια δύναμη.
Η ανταπάντηση στη διάλυση της ΕΕ είναι η ενίσχυσή της και η συσσώρευση του χρέους, με τη δημιουργία Ευρωπαϊκού Υπουργείου Οικονομικών. Για να γίνει όμως αποδεκτό από τους Ευρωπαίους πολίτες, χρειάζεται περισσότερη «δημοκρατία» στην ΕΕ. Απαιτείται συναίσθηση της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης, με ενίσχυση θεσμών, αντιπροσώπευσης, και του Κοινοβουλίου.
Οι πλούσιες χώρες του Βορρά πρέπει να αντιληφθούν ότι είναι προς το συμφέρον τους να ενισχύσουν την ΕΕ. Είναι γεγονός, ότι αυτές κέρδισαν τα περισσότερα από το ενιαίο νόμισμα, με τις φτηνές εξαγωγές στους Ευρωπαίους του νότου. Οι ίδιες επίσης ωφελήθηκαν από τα χαμηλά επιτόκια δανεισμού και τις ισοτιμίες ευρώ-δολαρίου, λόγω των φτωχών οικονομιών του Νότου.
Η δημοκρατία είναι δυνατόν να φαντάζει σαν όνειρο σε μια κοινότητα 27 εθνικών κρατών, και ίσως είναι αληθές. Αλλά αν όντως επιθυμούμε να οικοδομήσουμε μια «ουσιαστικά» ενωμένη Ευρώπη, σαφώς και αξίζει να το σχεδιάσουμε. Ήδη κάποια δειλά βήματα έχουν γίνει με την αύξηση του ρόλου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και την εκλογή οργάνων, αλλά δεν αρκούν.
Η κρίση στις χώρες του Νότου έχει δημιουργήσει σήμερα ένα μεγάλο κύμα μετανάστευσης ιδιαίτερα των νέων προς τις χώρες του Βορρά. Η ζήτηση αυτή αφορά εξειδικευμένα νεαρά άτομα τα οποία αναζητούν ευκαιρίες εργασίας. Οι μετακινήσεις αυτές πιθανόν να είναι το πρώτο σημείο αναγκαστικής επαφής της κουλτούρας των λαών της Ευρώπης, στην καθημερινότητά τους.
Το «ευρωπαϊκό όνειρο» είναι δυνατόν να
υπάρξει, εάν οι χώρες μέλη αποφασίσουν να θέσουν το ευρωπαϊκό συμφέρον, πάνω
από το αντίστοιχο εθνικό. Αυτό απαιτεί πολιτική βούληση, αλλά και αλλαγή
νοοτροπίας, τόσο των Κυβερνήσεων όσο και των λαών τους. Η σημερινή κρίση το καθιστά
περισσότερο δύσκολο, όσο όμως και αναγκαίο για να επιτευχθεί.
Και ποιος μπορεί να πει τί είναι δυνατόν να γίνει;
Είναι γεγονός ότι σήμερα η ΕΕ λειτουργεί μέσα από ένα δαιδαλώδες σύστημα
εξουσίας, συμβιμβασμών και συμφερόντων. Και ενώ οι γραφειοκράτες των Βρυξελλών έχουν εξαντλήσει τα
αποθέματά τους σε προτάσεις και λύσεις, οι Ευρωπαίοι πολιτικοί έχουν ακόμη στα χέρια τους εναλλακτικές
λύσεις και δυνατότητες.
Το στοίχημα για το «ευρωπαϊκό όνειρο» τώρα ξεκινά ξανά. Η κατάληξή του θα εξαρτηθεί από την ικανότητα αντίδρασης της σημερινής οικονομικής
και πολιτικής ελίτ της Ευρώπης. Αν επιλέξει λύσεις με κριτήριο τις ευρωπαϊκές θέσεις
ή θα παραμείνει προσδεδεμένη στο στενό εθνικό της συμφέρον. Το παγκόσμιο περιβάλλον σήμερα,
πιέζει για άμεσες λύσεις.
Οι πολιτικές δυνάμεις της Ευρώπης, αν τελικώς δεν
μπορούν να λάβουν αποφάσεις οφείλουν να ενημερώσουν άμεσα τους λαούς στα
εθνικά κράτη μέλη. Μετά από μία πλήρη ενημέρωση, ο κάθε ευρωπαϊκός λαός θα
είναι σε θέση, να αποφασίσει για το μέλλον της Ευρώπης και της χώρας του. Η
ευθύνες για τη μετέπειτα πορεία της Ευρώπης θα ανήκει στους λαούς της.