Η μεταρρύθμιση στο Δημόσιο…

Η μεταρρύθμιση του Ελληνικού Κράτους αποτελεί βασικό αίτημα των πιστωτών μας και διαρκή πονοκέφαλο των κυβερνώντων. Και οι μεν πιστωτές την υποστηρίζουν διότι έτσι πιστεύουν θα διορθωθούν οι προβληματικές δομές και η στελέχωσή του, οι οποίες κατά την άποψή τους βοήθησαν σημαντικά στο να οδηγηθεί η χώρα στη σημερινή κατάσταση. Οι δε κυβερνώντες διστάζουν να τις προχωρήσουν γιατί οι προβληματικές δομές και η στελέχωση του Κράτους, αποτελούν δικό τους διαχρονικό επίτευγμα η αναδόμηση του οποίου εμπεριέχει σημαντικό πολιτικό κόστος που για αρκετούς είναι αδιανόητο.

Αποτελεί βέβαια γεγονός ότι και οι δύο πλευρές αντιλαμβάνονται την αναγκαιότητα των μεταρρυθμίσεων αυτών για τη στήριξη της μελλοντικής αναπτυξιακής πορείας της χώρας. Οι μεν πιστωτές μέσω αυτών επιζητούν να επιτύχουν την άμεση μείωση των λειτουργικών εξόδων και της μισθοδοσίας με αποτέλεσμα η σχετική μείωση των δαπανών του Κράτους να επιφέρει το ζητούμενο πρωτογενές πλεόνασμα, άρα όχι επιπρόσθετες πιστώσεις. Οι δε κυβερνώντες να μειώσουν τις δαπάνες με συνεχείς σταδιακές συνταξιοδοτήσεις και μετατάξεις ενώ ως προς τις δομές οι παρεμβάσεις τους είναι επιλεκτικές και περιορισμένες. 

Οι μεταρρυθμίσεις οι οποίες θα οδηγήσουν στην πραγματική αναδόμηση του Κράτους δεν γίνονται με ημίμετρα ή μόνο με περικοπές δαπανών αλλά με ορθολογικό σχεδιασμό. Αρχικά θα πρέπει να αποφασισθεί τι Κράτος θέλουμε και δεύτερον πως θα πρέπει να είναι ο Δημόσιος Τομέας ο οποίος θα το στηρίζει. Στη συνέχεια σχεδιάζονται οι βασικές δομές του Δημοσίου και οι αρμοδιότητες του κάθε Τομέα, δηλαδή από την Προεδρία της Δημοκρατίας μέχρι το τελευταίο Υπουργείο και στη συνέχεια το αυτό γίνεται για κάθε κατώτερο επίπεδο της Δημόσιας Διοίκησης. Έτσι επιτυγχάνεται ο διαχωρισμός των αρμοδιοτήτων σε όλα τα επίπεδα διοίκησης ώστε να μην υφίστανται επικαλύψεις.

Οι δομές του κάθε φορέα πρέπει να περιγράφονται απλά και με σαφήνεια. Ουσιαστικά είναι απαραίτητο γίνει η περιγραφή καθηκόντων και αρμοδιοτήτων της κάθε θέσεως ευθύνης αλλά και του απλού υπαλλήλου. Η περιγραφή αυτή θα οδηγήσει στην καταγραφή των προσόντων και εμπειρίας η οποία απαιτείται για την ανάληψη της θέσης αυτής. Στη συνέχεια θα πρέπει να γίνει αξιολόγηση του υπάρχοντος ανθρώπινου δυναμικού και η κατάταξή του σε πίνακες με βάση τα προσόντα και τις εμπειρίες του. Οι τοποθετήσεις είναι δυνατόν να γίνουν και σύμφωνα με αιτήματα των ενδιαφερομένων με βάση τους πίνακες, η δε λογική αυτή δεν είναι τίποτε άλλο από τυπική διαδικασία που ακολουθείται παγκόσμια.

Αν λοιπόν οι πιστωτές και οι κυβερνώντες επιθυμούν με τη μεταρρύθμιση στο Δημόσιο Τομέα να στηρίξουν την ανάκαμψη και τη μελλοντική ανάπτυξη της χώρας οφείλουν να την πραγματοποιήσουν ορθολογικά και με κανόνες. Η επιμονή στη μείωση απλώς των δαπανών με αντίστοιχες μειώσεις του λειτουργικού κόστους και με την απομάκρυνση,  τη μετάταξη ή ακόμη και τη συνταξιοδότηση ανθρώπινου δυναμικού χωρίς σχέδιο αποτελούν βραχεία αριθμητική αντιμετώπιση και όχι τη λύση των γενεσιουργών αιτίων του προβλήματος. Δεν χρειάζονται πλέον αποσπασματικές ενέργειες επικοινωνιακού εντυπωσιασμού, αλλά συνολικός στρατηγικός σχεδιασμός του Δημόσιου Τομέα και στη συνέχεια πράξεις υλοποίησής του, διαφορετικά η όλη προσπάθεια απλώς θα μειώσει μεν τις δαπάνες αλλά ‘θυσιάζοντας’ ανθρώπινο δυναμικό, το οποίο ίσως σε πολλές περιπτώσεις θα ήταν απαραίτητο στην επιτυχή υλοποίηση της ζητούμενης μεταρρύθμισης.

Επιτέλους ένα Ελληνικό Σχέδιο!!!

Η Ελλάδα βρίσκεται στον πέμπτο χρόνο συνεχούς Ύφεσης, με το Ακαθάριστο Εθνικό της Προϊόν (ΑΕΠ) μειούμενο κατά 25%, την Ανεργία να ανέρχεται στο 30%, με το πραγματικό Έλλειμμα του Δημοσίου Προϋπολογισμού στο 5,5% και το Δημόσιο χρέος της να φθάνει στο 188% του ΑΕΠ. Απλά και μόνο η ανάγνωση των στοιχείων αυτών, παρουσιάζουν τη ζοφερή εικόνα της ελληνικής οικονομικής πραγματικότητας.

Στην κρίσιμη αυτή περίοδο η Ελλάδα αποδέχτηκε τη χρηματοδότηση από τους εταίρους της στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ), από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ). Οι πιστώσεις αυτές δυστυχώς χορηγήθηκαν, ώστε οι δανειστές μας να κερδίσουν χρόνο και να μετατρέψουν το Ελληνικό χρέος από ιδιωτικό σε κρατικό και συγχρόνως να το μεταφέρουν από το Ελληνικό στο Αγγλοσαξονικό Δίκαιο.

Παράλληλα η γνωστή σε όλους μας τρόικα (ΕΕ,ΔΝΤ,ΕΚΤ) έχει ζητήσει την εφαρμογή ενός προγράμματος δημοσιονομικής προσαρμογής με στόχο να σταματήσει τα ελλείμματα του προϋπολογισμού και η χώρα να αποκτήσει πρωτογενές πλεόνασμα ώστε να αποπληρώσει τα δανεικά κεφάλαια. Η εφαρμογή της πολιτικής αυτής μέσω των μνημονίων έχει αποδείξει ότι η Ελληνική Οικονομία με τις γηγενείς αδυναμίες της αδυνατεί να ανακάμψει.

Απαιτείται η εκπόνηση ενός Ελληνικού Σχεδίου Ανάπτυξης το οποίο θα λαμβάνει υπόψη όλες τις παραμέτρους της ελληνικής πραγματικότητας. Ένα σχέδιο ρεαλιστικό και υλοποιήσιμο, με στόχους ανάπτυξης της οικονομίας σε συγκεκριμένους και επιλεγμένους τομείς σύμφωνα με τις πραγματικές δυνατότητες της χώρας και όχι με τα συμφέροντα των διαφόρων κοινωνικών ομάδων αλλά και επιχειρηματικών ομίλων.

Η ευθύνη αυτή δεν ανήκει αποκλειστικά μόνο στην πολιτική ελίτ της χώρας, αλλά και στο επιστημονικό δυναμικό της το οποίο θα έπρεπε να αναλάβει αυτόνομα και την εκπόνηση του. Ίσως μάλιστα και η εκπόνηση σχεδίων με διαφορετικές προσεγγίσεις να έδινε τη δυνατότητα επιλογής της συνισταμένης αυτών, ως περισσότερο ιδανικής για την έξοδο της χώρας από τη κρίση και την πορεία της προς μια συντεταγμένη ανάπτυξη.

Το Ελληνικό Σχέδιο Εξόδου από την κρίση θα πρέπει να λάβει συγκεκριμένους στόχους για μεταρρυθμίσεις και πρωτοβουλίες, δυστυχώς μέσα σε ένα πλαίσιο στο οποίο  θα επέλθει σε συμφωνία με τους δανειστές μας και να έχει ως επίκεντρο:

•        Την ενίσχυση της ρευστότητας στην πραγματική οικονομία
•          Την εγγύηση των καταθέσεων και λοιπών αποταμιεύσεων
•          Την ενίσχυση επιλεγμένων κλάδων της οικονομίας
•          Την κοινωνική προστασία σε όλους τους τομείς
•          Τη δικαιότερη κατανομή των φορολογικών βαρών
•          Την απλοποίηση του φορολογικού συστήματος
•          Την ουσιαστική πάταξη της φοροδιαφυγής
•          Την αναδιοργάνωση της λειτουργίας του κράτους
•          Τη δημιουργία πρωτογενούς πλεονάσματος
•          Τη δημιουργία κινήτρων για νέες θέσεις εργασίας
•          Τη μεταρρύθμιση του συστήματος Δικαίου και των Νόμων
•          Την απομείωση του ελληνικού χρέους, ώστε να είναι βιώσιμο

Τουρκία: Το τέλος των ψευδαισθήσεων;

Του Δημήτρη Μάρδα

Καθηγητή Τμήματος Οικονομικών Επιστημών του ΑΠΘ

Η Τουρκία σείεται από τις αρχές του καλοκαιριού, με αφορμή ένα αστείο, όπως θα μπορούσε να θεωρηθεί, γεγονός: Τη δημιουργία ενός εμπορικού κέντρου στην πλατεία Ταξίμ.

Να σημειώσουμε, ότι κοντά στην περιοχή των «μαχών», στην πλατεία Ταξίμ μόλις λίγα χρόνια πριν, «ξεφύτρωσε» ένας αυθαίρετος (κυριολεκτούμε) ουρανοξύστης. Αυτός, σε συνδυασμό με το ογκοδέστατο ξενοδοχείο της Swiss, αν και χαλούν την αισθητική όλης της περιοχής με το μέγεθός τους, δεν προκάλεσαν την παραμικρή αντίδραση!

To κλίμα που ήδη έχει διαμορφωθεί στη γειτονική χώρα, φορτίζεται σε διάφορους χρόνους, από αναπάντεχα γεγονότα, όπως λόγου χάρη τον πρόσφατο θάνατο Κούρδου διαδηλωτή.

Στο σύνολο των ερμηνειών που δίνονται για τα όσα διαδραματίζονται στην Τουρκία, σημειώνονται κάποια στοιχεία που ίσως παρουσιάζουν ενδιαφέρον.

Καταρχάς, η οικονομική επιστήμη τονίζει ότι όταν ο άνθρωπος ικανοποιήσει τις βασικές του ανάγκες, τότε επιδιώκει να καλύψει και κάποιες ανώτερες. Έτσι, η αύξηση του ΑΕΠ της Τουρκίας από τα 400 δις ευρώ το 2002 στα 780 περίπου δις ευρώ σήμερα, δείχνει ότι σε πολλές αστικές περιοχές, (που βρίσκονται και στο επίκεντρο των ταραχών) οι κάτοικοι έγιναν πολύ πλουσιότεροι και μάλιστα σχετικά γρήγορα. Οπότε νέες αξίες περί ελευθερίας και δημοκρατίας μη Ισλαμικού τύπου, είναι αυτονόητο να αναδειχθούν μετά το γέμισμα του στομαχιού!

Η ερμηνεία αυτή αν και ρεαλιστική, δεν ικανοποιεί όμως πολύ κόσμο. Πράγματι, ένα άλλο σύνολο συσσωρευμένων γεγονότων και εξελίξεων, μπορεί να δώσει πιο πειστικές ερμηνείες για τα όσα συμβαίνουν στην Τουρκία.

-Πρώτο γεγονός. Αρχίζουμε από τον πόλεμο του Ιράκ του 2003 (της γνωστής επιχείρησης «Σοκ και Δέος»). Ο νεοεκλεγείς τότε πρωθυπουργός, ο Ταγίπ Ρετζίπ Ερτογκάν, αρνήθηκε τότε στον Πρόεδρο Μπους τη χρήση των τουρκικών εδαφών εκ μέρους του στρατού των ΗΠΑ, με σκοπό τη εισβολή των Αμερικανών στο Βόρειο Ιράκ. Η αλλαγή της στρατηγικής των ΗΠΑ, που επιβλήθηκε από την απόφαση αυτή, στοίχισε χρήματα και χρόνο, κάτι που δε ξέχασαν οι γνωστές υπηρεσίες της υπερδύναμης.

-Δεύτερο γεγονός. Ενώ στρατηγικά οι ΗΠΑ θέλουν το Ισραήλ και την Τουρκία, να βρίσκονται στο ίδιο στρατόπεδο, ο Ερτογκάν έχει άλλη άποψη. Η ρήξη Τουρκίας-Ισραήλ που άρχισε στο Νταβός το 2009, με την αποχώρηση του Τούρκου πρωθυπουργού, μετά τη  σύγκρουσή του με τον Ισραηλινό πρόεδρο  Σ. Πέρεζ, ήταν η αρχή του τέλους της εν λόγω επιλογής των ΗΠΑ. Αφορμή της ρήξης ήταν η στρατιωτική επιχείρηση των Ισραηλινών στη Γάζα, που άφησε 1400 Παλαιστίνιους νεκρούς. Παρά τις πρόσφατες προσπάθειες του Προέδρου Ομπάμα, η ψυχρότητα καλά κρατεί ανάμεσα στους δυο πρώην συμμάχους. Αυτό όμως ενοχλεί τις ΗΠΑ.

-Τρίτο γεγονός. Οι Αμερικανοί άρχισαν να φλερτάρουν τον Ερτογκάν, από την περίοδο της τετράμηνης φυλακής του εξαιτίας της δήλωσής του δεύτερου –ή ορθότερα της απαγγελίας ποιήματος– στις 12 Δεκεμβρίου του 1997, κατά την οποία οι μιναρέδες θα αποτελούσαν τις λόγχες του Ισλάμ!.

Έψαχναν ενδεχομένως σύμμαχο στο εν δυνάμει πολιτικό κατεστημένο της Τουρκίας, που θα έλυνε το κουρδικό, σύμφωνα με τα δικά τους πρότυπα (ένα κράτος με εκπτώσεις εδαφών από τέσσερα όμορα). Και εκεί διαψεύσθηκαν.

-Τέταρτο γεγονός. Ο Ερτογκάν, μετά τη συμφωνία του με τη Μόσχα, επέτρεψε τον Ιούνιο του 2007 τη διέλευση του ρωσικού αγωγού South Strean από τα χωρικά ύδατα της Τουρκίας. Λίγο μετά τον Ιούνιο του 2009, ανακοίνωσε την πρόθεσή του για τη δημιουργία αγωγού Σαμψούντας-Τσεϊχάν (700 χιλιομέτρων) μεταφοράς ρωσικού πετρελαίου που θα κατέληγε στη Μεσόγειο.

Η συγκεκριμένη επιλογή, δε θα ενοχλούσε τους Αμερικανούς από τη στιγμή που ήταν απόλυτα πεπεισμένοι για δυο πράγματα: Η Τουρκία παραμένει στο άρμα επιρροής των ΗΠΑ και ότι η είναι ένα σύγχρονο Ισλαμικό κράτος που μπορεί να παίξει το ρόλο του «Δούρειου Ίππου», για λογαριασμό των ΗΠΑ, τόσο απέναντι στη Ρωσία όσο και στα κράτη της ευρύτερης περιοχής.

Από την άλλη όμως, πρόσφατες κινήσεις του δίδυμου Ερτογκάν-Νταβούτογλου,  στη Συρία, που προσκρούουν στη στρατηγική των ΗΠΑ (Βλ. ενίσχυση του μετώπου Αλ Νάσρα, βραχίονα της Αλ Κάιντα) προσφέρουν ένα πρόσθετο άλλοθι ή αιτία με σκοπό τη μη στήριξη ή την παρενόχληση του Ερτογκάν.

Τέλος, οι κινήσεις της Τουρκίας, που αποσκοπούν στη δημιουργία μιας αυτόνομης περιφερειακής δύναμης, με αιχμή του δόρατος ένα νέου τύπου Νεοθωμανικό δόγμα, φαίνεται ότι αντίκεινται στις επιλογές των ΗΠΑ.

Όλα αυτά ίσως συνθέτουν ένα άλλο μωσαϊκό ερμηνειών για τα όσα συμβαίνουν και πρόκειται να συμβούν στην Τουρκία. 

Κούρεμα των καταθέσεων: Η Κερκόπορτα της Ευρωζώνης!

Του Δημήτρη Μάρδα

Καθηγητή Τμήματος Οικονομικών Επιστημών του ΑΠΘ

Όλοι θεωρούσαμε την προστασία των καταθέσεων έως τις 100 χιλιάδες ευρώ ως δεδομένη, πριν το ξέσπασμα της κρίσης στην Κύπρο. Τα νομοθετήματα της ΕΕ (Οδηγία 94/19 και οι επεκτάσεις τoυς), αποτελούσαν εγγύηση για κάτι τέτοιο.

Στο πλαίσιο ενός νομικού πραξικοπήματος, οι εταίροι μας αποφάσισαν να εισηγηθούν προς την Κυβέρνηση της Μεγαλονήσου το «κούρεμα» των καταθέσεων, ακόμη και αυτών κάτω των 100 χιλιάδων ευρώ, παραβιάζοντας έτσι κατάφορα την νομοθεσία της ΕΕ.

Παρεπόμενο της prova generale που μεθοδεύτηκε τότε, ήταν το ακόλουθο: Η ενδυνάμωση της εμπιστοσύνης υπέρ του τραπεζικού συστήματος των βορείων κρατών-μελών της ΕΕ και σε βάρος φυσικά όσων βρίσκονται στο μάτι του κυκλώνα της κρίσης.

Ο νέος, από τον κο Μπαρόζο, τρόπος «κουρέματος» των καταθέσεων των πολιτών των κρατών-μελών, θίγει μόνο τις ανασφάλιστες καταθέσεις (άνω των 100 χιλ. ευρώ) των κρατών σε κρίση ρευστότητας. Οι καταθέτες θα πρέπει να αποτελούν όμως την έσχατη λύση σωτηρίας (μετά τους μετόχους, ομολογιούχους και πιστωτές) σύμφωνα με τα όσα προτείνονται έως σήμερα. 

Υπάρχουν όμως και άλλες λύσεις, με μια πιο ευρωπαϊκή διάσταση, που βασίζονται, στα εξής δεδομένα:

Πρώτον, η Συνθήκη του Μάαστριχτ, με το ευρώ, τον μηχανισμό εποπτείας  των κρατών της ευρωζώνης (Άρθρο 104 Γ) και τα «Σύμφωνα Σταθερότητας» του 1997 και 2005, εισήγαγε κοινούς κανόνες, περιορίζοντας την αυτονομία των εθνικών πολιτικών (νομισματικής και δημοσιονομικής).

Δεύτερον, η συμφωνία για μηδενικό έλλειμμα των κρατικών προϋπολογισμών, περιορίζει ακόμη περισσότερο τις κινήσεις των εθνικών δημοσιονομικών πολιτικών.

Τρίτον, Τα έξι νομοθετήματα της ΕΕ του 2011, περί «υπερβολικών μακροοικονομικών ανισορροπιών και ελλειμμάτων», τα διάφορα παρεπόμενα αυτών Μνημόνια και η εκκολαπτόμενη Τραπεζική Ένωση, προωθούν ακόμη μεγαλύτερους περιορισμούς στην αυτονομία της οικονομικής πολιτικής των κρατών-μελών σε κρίση.

Σύμφωνα με τα προαναφερθέντα, που προωθούν τη συλλογική ευθύνη σε όλο το πλέγμα της νομισματικής, δημοσιονομικής και τραπεζικής πολιτικής, το ερώτημα που εύλογα προκύπτει είναι το εξής:

Γιατί να μη διαχέονται οι επιπτώσεις της κρίσης (δηλ. το «κούρεμα» των καταθέσεων), που αντιμετωπίζει μια περιοχή της Ένωσης, σε όλα τα μέλη της και γιατί να περιορίζονται μόνο στο όποιο «κακό» κράτος-μέλος της;

Στο πλαίσιο μιας ευρωπαϊκής προσέγγισης λοιπόν, η προς διαμόρφωση νέα ρύθμιση, θα μπορούσε να εισάγει το «κούρεμα» όλων των καταθέσεων των τραπεζών της Ευρωζώνης.

   Στο ερώτημα βέβαια, τι φταίει ο Ολλανδός ή ο Γερμανός καταθέτης να πληρώνει τα «σπασμένα» του τραπεζικού συστήματος κάποιων άλλων χωρών, η απάντηση είναι η εξής:

Με τα όσα μεθοδεύονται, οι κυβερνήσεις των κρατών-μελών έχουν χάσει την αυτονομία των κινήσεων στο –σχηματικά– 95% των θεμάτων της οικονομικής πολιτικής. Αντιστάθμισμα αυτού, θεωρείται αυτονόητο η από κοινού διαχείριση της κρίσης ρευστότητας και χρέους και κάθε άλλου ζητήματος, που εντάσσεται στο εναπομείναν 5%.

Το προαναφερθέν σκεπτικό, σε μια πρώτη του ανάγνωση, εύλογα μπορεί να προκαλέσει κάποιες αντιδράσεις. Κινείται όμως στην ίδια λογική του φόρου Tobin, ενός φόρου που θα αφορούσε –αν εφαρμοζόταν– στις παγκόσμιες χρηματιστηριακές συναλλαγές. Τα έσοδα από τις εν λόγω συναλλαγές, θα κάλυπταν βασικές ανάγκες των φτωχών χωρών. Κατά την πρόταση αυτή, οι επιπτώσεις της φτώχειας (τοπικό φαινόμενο) θα διαχέονταν λοιπόν σε όλο την πλανήτη.

Κατά την πρόταση μας, οι επιπτώσεις της έλλειψης ρευστότητας σε μια περιοχή της Ένωσης (τοπικό φαινόμενο), διαχέονται στο σύνολο της ΕΕ, κάτι που το επιτρέπει – αν όχι το επιβάλλει– αυτή η ίδια η Συνθήκη της Λισσαβόνας, μέσω της αλληλεγγύης που προτάσσει!.

Αν το σχέδιο που προωθείται περί φορολόγησης των καταθέσεων  μόνο των προβληματικών τραπεζών μιας περιοχής (κράτους) της ΕΕ τεθεί ως έχει, τότε η απογύμνωση των τραπεζών των κρατών-μελών σε κρίση από τις καταθέσεις πλουσίων πολιτών είναι δεδομένη.

Στην ανατροπή της συγκεκριμένης λογικής, καίριο ρόλο μπορεί να παίξει  το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, αρκεί να δώσει την προσήκουσα διάσταση στο υπό εξέταση πρόβλημα, προτείνοντας κάτι διαφορετικό από ό,τι ήδη προωθείται. Προς το παρόν η αρμόδια επιτροπή του δεν έχει δείξει τέτοια δείγματα.

Στην αντίθετη περίπτωση, το θεσμικό αυτό όργανο, φαίνεται ότι θα παίξει το ρόλο της παιδικής χαράς στο πλαίσιο ενός οικοδομήματος, που εισήγαγε με τη Συνθήκη του Μάαστριχτ (1993), την έννοια της «Ένωσης» αντί της «Κοινότητας», αλλαγή που δεν αποτελεί απλά διακοσμητικό στοιχείο.

Το νομοθέτημα που ετοιμάζεται, θα εγκριθεί με τη διαδικασία της συναπόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου.