Η Ελλάδα μπορεί; Η Ευρώπη θέλει;

Η Ελληνική Κυβέρνηση προετοιμάζει οσονούπω τα μέτρα των 11,5 δις ευρώ,  τα οποία θα μειώσουν το δημοσιονομικό έλλειμμα και θα επαναφέρουν, όπως διατείνονται οι πιστωτές μας, τη χώρα σε τροχιά ανάπτυξης. Αναμφισβήτητο γεγονός για όλους είναι, ότι τα νέα μέτρα λιτότητας θα οδηγήσουν τη χώρα σε μεγαλύτερη ύφεση, η οποία θα επιφέρει σύμφωνα με εκτιμήσεις διαφόρων φορέων, την εσωτερική υποτίμηση περίπου στο 30% εντός του 2013. Αλλά τα προβλήματα τις χώρας δεν είναι μόνο τα προαναφερόμενα, έπονται και άλλα εμπόδια στη συνέχεια.

Αρχικώς τα μέτρα θα πρέπει να εγκριθούν αρχικά από την ελληνική τρόικα (οι τρείς αρχηγοί των πολιτικών κομμάτων, τα οποία στηρίζουν την Κυβέρνηση) και στη συνέχεια από τη γνωστή τρόικα των πιστωτών μας (ΔΝΤ,ΕΕ, ΕΚΤ). Η αξιολόγηση της τελευταίας θα αποτελέσει τον οδηγό για την μελλοντική πορεία της χώρας. Στη συνέχεια τα μέτρα θα πρέπει να εγκριθούν από τις χώρες της Ευρωζώνης, οι οποίες θα πρέπει να αντιμετωπίσουν ποικίλα πολιτικά εσωτερικά εμπόδια, ιδιαίτερα αν χρειαστεί και περεταίρω οικονομική ενίσχυση της Ελλάδας.

Τα πολιτικά εμπόδια θα εμφανιστούν και στο εσωτερικό της χώρας με την εισαγωγή για ψήφιση των μέτρων στο Ελληνικό Κοινοβούλιο. Βεβαίως η κυβερνητική συμμαχία διαθέτει πλειοψηφία ώστε να αντέξει αντιρρησίες αλλά το θέμα είναι πόσοι βουλευτές θα αρνηθούν την ψήφισή τους. Αντίστοιχο πρόβλημα θα υπάρξει και στα κοινοβούλια των υπολοίπων χωρών της Ευρωζώνης, αν και το θέμα αυτό να μπορεί να επιλυθεί με τη διεύρυνση του ρόλου των υπαρχόντων μηχανισμών στήριξης.

Η ψήφιση των μέτρων από την Ελληνική Βουλή δεν σημαίνει αυτόματα και την εφαρμογή τους. Απαιτείται η έκδοση αποφάσεων της εκτελεστικής εξουσίας και από την υπάρχουσα εμπειρία είναι προφανές ότι, ο δημόσιος τομέας της χώρας αδυνατεί να τα υποστηρίξει. Αυτό θα σημαίνει νέες περιπέτειες με την καταβολή των δόσεων η οποία θα καθυστερήσει με συνέπεια την έλλειψη ρευστότητας στο Ελληνικό Κράτος. Η έλλειψη αυτή μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε στάση πληρωμών αν τυχόν η διάρκειά της υπερβεί τις αντοχές της ελληνικής οικονομίας.

Υπαρκτό είναι το ενδεχόμενο κάποια από τα κράτη μέλη της Ευρωζώνης να αντιταχθούν σε περεταίρω δεσμεύσεις για αύξηση της βοήθειας προς την Ελλάδα. Αυτό θα είχε επίσης ως συνέπεια τη μη βιωσιμότητα του ελληνικού χρέους η οποία θα οδηγούσε το ΔΝΤ στο να παύσει να χρηματοδοτεί τη χώρα. Η τρόικα θα σταματούσε άμεσα την καταβολή των δόσεων και αυτό θα οδηγούσε αναγκαστικά τη χώρα σε μονομερή στάση πληρωμών με απρόβλεπτες συνέπειες για την Ευρωζώνη αλλά και την Ελλάδα.

Ένας σημαντικός παράγοντας είναι η ελληνική κοινωνία. Οι πολίτες βρίσκονται στα όρια της αντοχής τους και οι διαμαρτυρίες μπορούν να μεταστραφούν σύντομα σε πλήρη κοινωνική αναταραχή. Πιθανή συνέπεια η πτώση της Κυβέρνησης Συνασπισμού και η διεξαγωγή δημοψηφίσματος για την παραμονή μας ή όχι στο ευρώ. Αλλά εντωμεταξύ η τρόικα θα είχε μπλοκάρει την καταβολή των δόσεων, με τις γνωστές συνέπειες. Τελικώς ίσως το μέλλον της χώρας να επαφίεται στις αποφάσεις των Ελλήνων, οι οποίοι θα πρέπει να αποφασίσουν τι τελικώς θέλουν, με τη γενική αμφιβολία της σωστής πολύπλευρής ενημέρωσής τους. 

Η Ευρώπη και τα διλλήματα της …

Η επόμενη δόση των 31 δις ευρώ προς την Ελλάδα και η αναβολή εκταμίευσής της επαναφέρουν τα διάφορα σενάρια περί χρεωκοπίας της χώρας και εξόδου της από της Ευρωζώνη. Το γεγονός είναι, ότι οι ημερομηνίες δεν είναι πάντοτε καταληκτικές και αυτό αποδεικνύεται από το χρόνο μετατόπισης καταβολής της δόσης εκ μέρους των δανειστών μας. Βεβαίως το ποσό αυτό θεωρείται απαραίτητο για να ταχτοποιηθούν οι διεθνείς οικονομικές υποχρεώσεις της χώρας προκειμένου να μην οδηγηθεί σε άτακτη χρεοκοπία, η οποία θα επιτείνει την κρίση στην Ευρώπη, όπως αναφέρουν τουλάχιστον τα διεθνή ΜΜΕ και επιφανείς οικονομολόγοι.

Αποτελεί πλέον κοινή πεποίθηση των διεθνών δανειστών μας ότι το ελληνικό πρόγραμμα δημοσιονομικής προσαρμογής  δεν είναι εφαρμόσιμο. Οι παραλήψεις, οι αστοχίες και οι καθυστερήσεις λήψης των μέτρων, με ευθύνη όλων έχουν οδηγήσει τη χώρα σε ένα πρωτοφανή κύκλο ύφεσης,  ο οποίος δυναμιτίζει τους στόχους βιωσιμότητας του ελληνικού χρέους, αλλά συγχρόνως διαταράσσει τον κοινωνικό ιστό της χώρας. Με βάση το πλαίσιο αυτό, διεθνείς οίκοι συνιστούν νέο «κούρεμα» του ελληνικού χρέους  γεγονός το οποίο αποτελεί «κόκκινη γραμμή» για πολλές ευρωπαϊκές Κυβερνήσεις ακόμη και για την ΕΚΤ η οποία έχει αποκομίσει σημαντικές ωφέλειες από τα ελληνικά ομόλογα .

Η κρίση δημοσιονομικού χρέους απειλεί σήμερα σχεδόν όλες τις χώρες του Ευρωπαϊκού Νότου αναδεικνύοντάς την ως μείζον ευρωπαϊκό πρόβλημα. Η αντίληψη των χωρών του Ευρωπαϊκού Βορρά περί αυστηρής δημοσιονομικής λιτότητας, οδηγεί στην κατάρρευση του κοινωνικού κράτους και στην μείωση του βιοτικού επιπέδου των πολιτών του Νότου χωρίς κάποιο υπαρκτό αντίκρισμα. Η εμμονή της Γερμανικής Κυβέρνησης στην τήρηση αυτών των δημοσιονομικών πολιτικών βρίσκει τους  λαούς αντίθετους,  τις  Κυβερνήσεις απρόθυμες  στην εφαρμογή όλων των ζητούμενων μέτρων. Οι πολιτικές αυτές, ενισχύουν τη διάκριση μεταξύ πλούσιου Βορρά και φτωχού Νότου με αχαρτογράφητες συνέπειες για το μέλλον όχι μόνο της Ευρωζώνης αλλά και της Ευρώπης.

Το δίλλημα τίθεται αμείλικτο στις Ευρωπαϊκές Κυβερνήσεις. Διάσπαση της Ευρωζώνης με ασύμμετρες συνέπειες ή Αλλαγή της δομής και του τρόπου λειτουργίας της, ώστε η κρίση να ξεπεραστεί ως κοινό ευρωπαϊκό πρόβλημα. Η έξοδος της Ελλάδας από την Ευρωζώνη, όπως υποστηρίζουν αρκετοί πολιτικοί του Βορρά είναι ίσως διαχειρίσιμη οικονομικά, αλλά κανείς τους δεν μπορεί να εκτιμήσει επακριβώς αν αυτή δεν θα δημιουργήσει «ντόμινο» το οποίο θα διαλύσει την Ευρώπη. Ας προσπαθήσει κάποιος να εκτιμήσει την αντίδραση των Αγορών και να εξηγήσει με σαφήνεια γιατί δεν θα ακολουθήσει και κάποια άλλη χώρα του Ευρωπαϊκού Νότου. Είναι σε όλους πλέον αντιληπτό ότι το πρόβλημα είναι πολυσύνθετο, πανευρωπαϊκό και απαιτεί αποδεκτά κοινή και εφαρμόσιμη λύση.

Η παγκοσμιοποίηση επέδειξε την αδυναμία των ευρωπαϊκών συνθηκών να  ανταποκριθούν στις προκλήσεις της νέας παγκόσμιας τάξης. Παράλληλα ανέδειξε και το έλλειμμα ηγεσίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με την προσήλωση των σημερινών ηγετών σε εθνικά παρά σε ευρωπαϊκά πρότυπα. Η Ευρωζώνη και η Ευρώπη γενικότερα πρέπει να διαφοροποιηθούν για να αντιμετωπίσουν τις  σημερινές προκλήσεις του παγκόσμιου περιβάλλοντος. Η Ευρώπη οφείλει να διαχειριστεί το δίλλημα της Ομοσπονδοποίησης ή της αρχής της διάσπασης της Ευρωζώνης με απρόβλεπτες εξελίξει και συνέπειες. Τελικά το τι ακριβώς θα διαχειριστεί η Ευρωπαϊκή Ηγεσία θα το διαπιστώσουμε σύντομα, ελπίζοντας να μην είναι κάποια κρίση πανικού.

Κρίση πολιτική ή οικονομική στην Ευρώπη;

Η Ευρώπη αντιμετωπίζει μια πρωτοφανή για την ιστορία της κρίση και παρά τις προσπάθειες μερικών αξιωματούχων,  όπως ο επικεφαλής της ΕΚΤ Μάριο Ντράγκι για έλεγχο της κρίσης, δυστυχώς αυτή καλά κρατεί. Οι περισσότεροι αναλυτές ασχολούνται με την οικονομική πλευρά της κρίσης, η οποία αποτελεί και τη βασική πηγή του προβλήματος, αλλά ξεχνούν ότι αυτή προήλθε από τις πολιτικές των διαφόρων Ευρωπαϊκών Κυβερνήσεων, οι οποίες εφαρμόστηκαν στο παρελθόν. Σήμερα όμως το κύριο πρόβλημα της Ευρώπης είναι η εφαρμογή κοινής «Ευρωπαϊκής» πολιτικής, η οποία να ξεπερνά τα στενά όρια του καλώς εννοουμένου εθνικού συμφέροντος.

Η άρχουσα πολιτική ελίτ στην Ευρώπη έχει να αντιμετωπίσει ένα μείζον ζήτημα, την εκλογή ή την επανεκλογή της στα Εθνικά Κοινοβούλια, διαδικασία αμιγώς εθνική για κάθε κράτος – μέλος. Η συνέπεια του γεγονότος αυτού είναι η «προβληματική» κοινή Ευρωπαϊκή Πολιτική, την οποία οι Κυβερνήσεις ερμηνεύουν αποκλειστικά σύμφωνα με το εθνικό τους συμφέρον για να πετύχουν την εύνοια των πολιτών ψηφοφόρων τους. Αυτό είναι εμφανές από τη διάσταση απόψεων στις Συνόδους Κορυφής, αλλά και από το γεγονός ότι, οι όποιες λαμβανόμενες αποφάσεις ερμηνεύονται διαφορετικά σε εθνικό επίπεδο, στρεβλώνουν την εικόνα της ΕΕ και τοιουτοτρόπως διογκώνουν το «πρόβλημα» της ευρωπαϊκής κρίσης αντί να αποτελούν τη λύση του.

Η Γερμανία αποτελεί, σήμερα την οικονομική ατμομηχανή της Ευρωζώνης και οι πολιτικοί της φροντίζουν να το εκμεταλλευτούν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Οι συνεχείς όμως αντιφατικές δηλώσεις τους ουσιαστικά τορπιλίζουν την προσπάθεια παρουσίασης ενιαίας εικόνας για την Ευρωζώνη. Σύμφωνα με τη Γερμανική πλευρά οποιαδήποτε κίνηση της ΕΚΤ για τη διάσωση το ευρώ θα αποτελούσε παραβίαση των καταστατικών αρχών της. Η παραβίαση των συνθηκών δε συγχωρείται με καμιά επίκληση «έκτακτων περιστάσεων» τονίζει ο Γερμανός Υπουργός Οικονομικών. Η επικρατούσα σήμερα γερμανική άποψη είναι, ότι η ονομαζόμενη ως αυστηρή «κυκλική» οικονομική πολιτική, αυτή δηλαδή η οποία βαθαίνει  την κρίση οδηγεί τελικά στην «εξυγίανση» των κρατών και των οικονομιών τους, από αρνητικούς σε θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης.

Το Ευρωπαϊκό αδιέξοδο σήμερα οφείλεται στην αδράνεια λήψης μέτρων λόγω της πιστής εφαρμογής ενός «φιλελεύθερου» εφησυχασμού από την ευρωπαϊκή άρχουσα τάξη. Αντί για μέτρα κατά της κρίσης οι Ευρωπαϊκές Κυβερνήσεις προχωρούν σε διαθρωτικές μεταρρυθμίσεις δημοσιονομικής λιτότητας οι οποίες τελικά επισπεύδουν την κρίση, απορρυθμίζουν  τις εθνικές οικονομίες και έτσι τις παραδίδουν ακόμη πιο ευάλωτες στις κερδοσκοπικές δυνάμεις των παγκόσμιων αγορών. Η ανάκαμψη των οικονομιών απαιτεί την πραγματοποίηση άμεσων επενδύσεων στα κράτη-μέλη, οι οποίες λόγω του υφιστάμενου ευρωπαϊκού οικονομικού κλίματος αποφεύγονται από τους ιδιώτες και δε χρηματοδοτούνται από τις ιδιωτικές τράπεζες.

Η έλλειψη ρευστότητας στην Ευρώπη και ιδιαίτερα στην Ευρωζώνη, δεν επιλύεται με την παροχή ρευστότητας από την ΕΚΤ, η οποία απορροφάται από τα Κράτη χωρίς να καταλήγει στην πραγματική οικονομία. Στο παγκόσμιο οικονομικό σύστημα όταν δεν πραγματοποιούνται ιδιωτικές επενδύσεις ή βρίσκονται σε ύφεση, οι δημόσιες επενδύσεις διατηρούν την αναγκαία ρευστότητα στην οικονομία. Στην Ευρώπη αντίθετα επιδιώκονται μειώσεις των δημοσίων δαπανών και απορρυθμίσεις οι οποίες οδηγούν τις οικονομίες στην πλήρη παράδοση στις διαθέσεις των αγορών. Η αδυναμία της Ευρωζώνης να παρουσιάσει συνολικά θετικές προοπτικές, έχει ως συνέπεια το κόστος της χρηματοδότησης της από τις Αγορές να συνεχίζει την ανοδική του πορεία και σε λίγο αναμένεται να αγγίξει και τις αλώβητες μέχρι σήμερα χώρες, με υψηλή διαβάθμιση από τους οίκους αξιολόγησης. 

Η Γερμανία και οι δορυφόροι της επιμένουν στην άκαμπτη τήρηση των Ευρωπαϊκών Συνθηκών, μολονότι γνωρίζουν ότι αυτές έχουν ξεπεραστεί από την οικονομική παγκοσμιοποίηση, αλλά και την κρίση. Κανείς δεν αναλαμβάνει το πολιτικό και οικονομικό κόστος της αλλαγής των το οποίο είναι αναγκαίο για να σταματήσει επιτέλους η Ευρωζώνη να βρίσκεται σε υφεσιακή τροχιά. Οι περισσότεροι πόλοι εξουσίας στην ΕΕ παραμένουν αδρανείς, άλλοι επιζητούν η Ελλάδα να «παίξει» το ρόλο της Ιφιγένειας για τη σωτηρία της και οι Αγορές αφήνονται να συνεχίζουν το κερδοσκοπικό τους παιχνίδι. Η ευρωπαϊκή οικονομική και πολιτική ελίτ φαίνεται να βρίσκεται σε καλοκαιρινή ραστώνη, αδιαφορώντας για τα τεκταινόμενα και το τι θα συμβεί μετά τον καυτό μήνα Σεπτέμβριο στις χώρες κυρίως του Ευρωπαϊκού Νότου, με άλυτα τα σημαντικά οικονομικά και διαθρωτικά τους προβλήματα.

Η Ευρωζώνη και η ΕΕ βρίσκονται σε ένα σημαντικό σταυροδρόμι της ιστορίας τους. Η νομισματική ένωση έχει ολοκληρώσει τον κύκλο της και πρέπει να μεταλλαχτεί στον επόμενο της «πολιτικής ένωσης». Η Ομοσπονδοποίηση της Ευρωζώνης θα οδηγήσει στην έξοδο από την κρίση και στην ανάκαμψη όλης της Ευρώπης, αλλά για να προχωρήσει πρέπει η «σημασία» της να γίνει πλήρως κατανοητή σε όλους τους πολίτες των Κρατών – Μελών της. Σαφώς η δημιουργία της  απαιτεί σκληρές αποφάσεις όπως, μεγαλύτερη απώλεια της εθνικής κυριαρχίας, αύξηση του ρόλου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και της ΕΚΤ, σαφή αντίληψη της έννοιας του «ευρωπαίου πολίτη» στις εθνικές κοινωνίες και τέλος τη δημιουργία Ευρωπαϊκής Ομοσπονδιακής Κυβέρνησης. Η άρχουσα πολιτική ελίτ της Ευρώπης οφείλει να λάβει σοβαρές και ίσως επώδυνες αποφάσεις σε εθνικό επίπεδο αν στα σχέδιά της περιλαμβάνεται η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Σε διαφορετική περίπτωση ίσως να διάγουμε το τελευταίο χρονικό διάστημα της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Πολιτικής Ένωσης με τη σημερινή μορφή της.